Kleptomania: Vì sao có người lấy đồ... dù không cần đến nó?
Kleptomania: Vì sao có người lấy đồ... dù không cần đến nó?
Hãy tưởng tượng một bà nội trợ giàu có bị bắt quả tang đang lấy trộm một chiếc kẹp tóc rẻ tiền trong siêu thị, mặc dù cô ấy có đủ tiền để mua cả cửa hàng đó. Tại sao lại như vậy?
Đây không phải là trộm cắp thông thường. Đây là Kleptomania (Chứng nghiện ăn cắp) - một rối loạn kiểm soát xung động khiến người bệnh không thể cưỡng lại ý muốn lấy đi những thứ không hề có giá trị sử dụng hay giá trị kinh tế với mình.
1. Sự khác biệt giữa Trộm cướp và Kleptomania
Dựa trên cuốn sách của DK, chúng ta cần phân biệt rõ:
- Kẻ trộm: Lấy đồ vì lợi nhuận, vì cần dùng hoặc để trả đũa ai đó. Họ lên kế hoạch kỹ lưỡng.
- Người Kleptomania: Lấy đồ một cách bốc phát, không cần tiền, không cần đồ vật đó (thường lấy xong sẽ đem bỏ, đem cho hoặc trả lại một cách bí mật).
Khám phá bản thân: Nếu bạn đang cảm thấy bối rối về những dấu hiệu tâm lý của mình, hãy thử làm bài kiểm tra Trắc nghiệm Enneagram — 9 Kiểu Nhân cách để hiểu rõ hơn nhé.
💡 Khám phá bản thân: Bài viết có nhắc đến "nhân cách". Bạn có thể thực hiện bài Trắc nghiệm Trắc nghiệm Big Five IPIP-50 để tự đánh giá mức độ của mình.
2. Chu kỳ của "Sự tội lỗi"
Người mắc chứng này trải qua một chuỗi cảm xúc mãnh liệt:
1. Sự thôi thúc: Cảm giác căng thẳng tăng vọt trước khi lấy đồ.
2. Hưng phấn: Cảm giác nhẹ nhõm hoặc thỏa mãn ngay lúc lấy được món đồ.
3. Sụp đổ: Sau khi cơn xung động qua đi, họ bị nhấn chìm trong sự hổ thẹn, tội lỗi và sợ hãi bị trừng phạt.
💡
Ghi chú
Kleptomania hiếm gặp nhưng rất nghiêm trọng về mặt xã hội. Người bệnh thường sống trong vỏ bọc hoàn hảo nhưng bên trong lại là sự dày vò không dứt của sự mất kiểm soát.
3. Tại sao họ lại làm vậy?
- Thiếu hụt Serotonin: Chất này giúp điều chỉnh hành vi và sự thỏa mãn. Khi Serotonin thấp, con người dễ lao vào các hành vi xung động để "tự xoa dịu".
- Hệ thống dẫn truyền chất dạng thuốc phiện (Opioid): Hành động lấy trộm kích thích hệ thống cảm giác hưng phấn trong não, tạo ra một cơn say nhẹ tương tự như dùng thuốc.
4. Lối thoát khỏi "Bàn tay vô thức"
- Trị liệu hành vi nhận thức: Thay đổi các kiểu suy nghĩ dẫn đến sự hối thúc và học các kỹ năng đối phó với căng thẳng mà không cần ăn cắp.
- Dùng thuốc: Các thuốc điều hòa Dopamine hoặc Serotonin có thể giúp giảm bớt cường độ của các cơn xung động.
⚠️
Cảnh báo
Kleptomania thường đi kèm với các vấn đề khác như Trầm cảm, Lo âu hoặc Rối loạn ăn uống. Việc chỉ trích hay bỏ tù thường không giải quyết được gốc rễ nếu không có sự can thiệp y khoa.
💡 Khám phá bản thân: Bài viết có nhắc đến "trầm cảm". Bạn có thể thực hiện bài Trắc nghiệm Thang đo DASS-21 để tự đánh giá mức độ của mình.
Lời kết: Đằng sau một hành động có vẻ "xấu xa" đôi khi là một sự đứt gãy trong cấu trúc thần kinh. Hiểu về Kleptomania giúp chúng ta phân định rõ giữa tội phạm và bệnh nhân để có sự can thiệp công bằng và hiệu quả.
Góc nhìn mở rộng: Để tìm hiểu sâu hơn về khía cạnh này, mời bạn tham khảo thêm bài viết Chứng mặc cảm ngoại hình (BDD): Ác mộng đen tối bên dưới chiếc gương soi.
Bạn nghĩ giới hạn giữa "thói quen xấu" và "bệnh lý" nằm ở đâu?
