Tâm lý học hành vi: Giải mã lý do tại sao chúng ta làm những việc chúng ta đang làm
Hãy tưởng tượng bạn đang cày game cật lực, bỏ dở bữa tối chỉ để mong nghe được tiếng chuông "level up" ảo ảnh? Hãy bước vào thế giới cực kỳ thực dụng của Tâm lý học Hành vi (Behaviorism) - nơi cho rằng hành động của bạn hoàn toàn bị chi phối bởi môi trường.
Những nhà hành vi học tin rằng, chúng ta không cần phân tích cái vô thức mơ hồ. Tâm lý học phải là một ngành khoa học đo ngắm được cụ thể!
1. Con chó của Pavlov và sự đánh lừa não bộ
Sự kiện chấn động làm bùng nổ Tâm lý học Hành vi được tạo ra vô tình bởi nhà sinh lý học Nga - Ivan Pavlov.
Pavlov đã cố tình "Rung chuông" mỗi khi mang thịt cho bầy chó thí nghiệm. Chuyện kinh ngạc là sau một thời gian, thậm chí khi không có thức ăn giơ ra, tiếng lanh canh lặp lại cũng lập tức khiến bọn chó tuôn nước bọt. Ông gọi sự lập trình này là Phản xạ có điều kiện cổ điển.
Thực hành xoa dịu: Nếu bạn đang cảm thấy căng thẳng hay ngột ngạt lúc này, hãy dành ra vài phút để cân bằng lại cảm xúc với công cụ Thở Cơ Hoành.
Quy luật trên ứng dụng lên con người ra sao? Thử hình dung một người bị tắc thang máy lúc cúp điện. Họ bị lập trình sợ hãi cực độ ngay khoảng khắc đó. Những năm về sau, chỉ cần đứng trước mô hình chiếc thang, tim họ sẽ lại đập liên hồi do não đã kết nối (Thang máy = Đe dọa nghẹt thở).
2. Chiếc Hộp Skinner quyền uy và Nguyên lý "Củng Cố"
Nhà tâm lý B.F. Skinner đã đưa khái niệm đi xa hơn bằng Chiếc lồng kính Skinner. Ông tin rằng quy luật tạo ra thói quen nằm ở Hậu Quả chứ không phải Nguyên nhân.
Một con chuột nếu bấm đòn bẩy và viên kẹo rơi xuống (Phần thưởng), nó sẽ tăng cường bấm hăng hái. Ngược lại, nếu nó gạt đòn bẩy và bị giật điện (Sự trừng phạt), nó không bao giờ đụng tay vào nữa. Đỉnh điểm thú tội của tự nhiên: Nếu Skinner làm phần thưởng rớt xuống "Ngẫu nhiên" không lường trước được, con chuột sẽ hưng phấn nhất và bấm điên cuồng vì ảo mộng khao khát!
⚠️
Cảnh báo
Thuật toán Mạng xã hội và Trò chơi điện tử chính là cái Lồng Skinner khổng lồ ở thế kỷ 21! Nó ném cho người xem những phần thưởng tương tác ngẫu nhiên, lập trình bộ não chúng ta liên tục lướt Feed không ngừng nghỉ.
Góc nhìn mở rộng: Để tìm hiểu sâu hơn về khía cạnh này, mời bạn tham khảo thêm bài viết Cơn hoảng loạn (Panic Attacks) - Khi cái chết giả vờ gõ cửa.
3. Tâm lý hành vi và việc "Hack" lại thói quen của bạn
Trường phái Hành vi không giam giữ một linh hồn ở quá khứ. Bằng kỹ thuật khen thưởng (Reinforcement) chéo liên tục, tổ chức công ty dùng nó để thúc đẩy nhân viên KPI, giáo viên sử dụng để rèn kỷ luật.
Con người có thể chỉnh sửa lại mã độc trong não thông qua các hành vi thay thế, biến mọi kế hoạch thành hiện thực vĩ đại nhờ tạo rãnh môi trường đúng cách.
